Rachunek bankowy uregulowany jest przepisami art. 725 - 733 k.c. oraz przepisami art. 49-62 prawa bankowego. Zgodnie z art. 725 k.c. przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Ustawą z dnia 1 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz o zmianie innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz. 870) zmieniono z dniem 1 maja 2004 r. treść art. 49 i 59 prawa bankowego, wprowadzając regulację dotyczącą tzw. rachunku powierniczego, który już wcześniej, na podstawie zasady swobody umów funkcjonował w obrocie. W art. 49 prawa bankowego wprowadzono katalog rodzajów rachunków bankowych, wymieniając w nim m.in.: rachunki rozliczeniowe, w tym bieżące i pomocnicze, rachunki lokat terminowych, rachunki oszczędnościowe, oszczędnościowo-rozliczeniowe, rachunki terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunki powiernicze.

Ustawa dzieli obecnie rachunki bankowe na trzy kategorie.

 

Pierwsza z kategorii obejmuje rachunki prowadzone wyłącznie dla osób prawnych i innych przedsiębiorców (rachunki rozliczeniowe oraz rachunki lokat terminowych). Druga kategoria obejmuje rachunki oszczędnościowe, oszczędnościowo-rozliczeniowe oraz rachunki terminowych lokat oszczędnościowych, które mogą być prowadzone wyłącznie dla osób fizycznych, a także dla szkolnych kas oszczędnościowych i pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych. Nowością w tej grupie rachunków bankowych jest możliwość ich wykorzystywania przez posiadaczy do przeprowadzania rozliczeń pieniężnych związanych z prowadzeniem działalności zarobkowej. Uznano bowiem, że nie ma obecnie racjonalnych przesłanek, które przemawiałyby za utrzymywaniem obecnego stanu prawnego, w którym prowadzenie takich rozliczeń jest zabronione. Trzecią, nową kategorią są rachunki powiernicze.

Przed 1 maja 2004 r. rachunki powiernicze występowały w praktyce bankowej w oparciu o zasadę swobody umów. Regulacja dotycząca rachunku powierniczego (art. 58) stanowi próbę normatywnego uregulowania kwestii, które dotychczas pozostawione były postanowieniom umownym. Zgodnie art. 58 prawa bankowego rachunek powierniczy to rachunek, na którym mogą być gromadzone wyłącznie środki pieniężne powierzone posiadaczowi rachunku - na podstawie odrębnej umowy - przez osobę trzecią. Zastrzeżenie takie konieczne jest ze względu na szczególne wyłączenia dotyczące środków znajdujących się na rachunku w przypadku upadłości posiadacza rachunku, jego śmierci bądź wszczęcia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego.

Stronami umowy rachunku powierniczego są bank i posiadacz rachunku (powiernik). Umowa rachunku powierniczego określa warunki, jakie powinny być spełnione, aby środki pieniężne osób trzecich wpłacone na rachunek mogły być wypłacone posiadaczowi rachunku lub aby jego dyspozycje w zakresie wykorzystania tych środków mogły być zrealizowane.

Istotnym elementem regulacji jest zastrzeżenie, iż w razie wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko posiadaczowi rachunku powierniczego - środki znajdujące się na rachunku nie podlegają zajęciu. Także w razie ogłoszenia upadłości posiadacza rachunku powierniczego - środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku podlegają wyłączeniu z masy upadłości.

Jeśli posiadaczem rachunku powierniczego jest osoba fizyczna, to w przypadku jej śmierci środki zgromadzone na tym rachunku nie wchodzą do spadku po posiadaczu rachunku.